Przymiotniki włoskie bello i buono

Poznaliśmy już przymiotniki włoskie i sposób ich odmiany. Dzisiaj poznamy znaczenie i specyficzną odmianę, którą charakteryzują się dwa przymiotniki: bello (piękny/a, ładny/a, przystojny/a) i buono (dobry/a).


PRZYMIOTNIK BELLO – ODMIANA

 

Bello jest jednym z przymiotników, które mają inne znaczenie w zależności od tego czy stoją przed, czy po rzeczowniku.

W pozycji przed rzeczownikiem w liczbie pojedynczej przymiotnik bello odmienia się jak rodzajnik określony (czyli dopasowuje końcówkę do głoski następującego po nim rzeczownika). 

 

 

                                                             

 
 W liczbie pojedynczej bello przed samogłoskami ulega elizji (skróceniu) do bell’. Możemy się również spotkać z jego pełnym zapisem  (np. bella amica) i nie jest to błąd, bo choć skracanie jest zalecane ze względów fonetycznych, to nie jest obowiązkowe. 

Bello w pozycji po rzeczowniku lub kiedy występuje samodzielnie, jest w swojej formie podstawowej. Pamiętamy, że po rzeczowniku stoją przymiotniki, miedzy innymi z przysłówkiem.

 Powiemy zatem:

– il posto molto bello, i  posti molto belli

– lo studente molto bello, gli studenti molto belli,

– la camera molto bella, le camere molto belle

– l’amica molto bella, le amiche molto belle

– l’amico molto bello, gli amici molto belli.

 


ZNACZENIE 

 

Kiedy możemy użyć przymiotnika bello? Przymiotnik ten może mieć różne znaczenie w zależności od tego czy użyjemy go w jego podstawowym znaczeniu (które wyraża aspekt pozytywny), czy też kiedy użyjemy go w sensie negatywnym i ironicznym.

Przyjrzyjmy się różnym możliwościom jego użycia:

→ wyrażenie pozytywnej  opinii na temat czyjegoś wyglądu zewnętrznego czy  aspektu estetycznego jakiegoś przedmiotu, zjawiska

Możemy zatem powiedzieć bella o kobiecie (lei è una bella donna) czy o przystojnym mężczyźnie (lui è un bell’uomo), o filmie lub spektaklu, który jest  przyjemny dla oka (un bel film, uno bello spettacolo). Bello użyjemy  zachwycając się piękną panoramą (che bel panorama!) czy  pogodą (fa bel tempo, oggi il tempo è proprio bello).

→ odpowiednik polskiego miło, fajnie 

Użyjemy bello chcąc wyrazić przyjemność, na przykład z zobaczenia kogoś (è stato bello vederti) czy ze wspólnego wyjścia i spędzenia czasu (è stato proprio bello uscire con te), pytając co ciekawego robisz, czym się zajmujesz (cosa fai di bello). 

→ wzmocnienie przekazu 

Bello pomaga też wzmocnić siłę wyrazu tego, co chcemy przekazać. Użyjemy go, mówiąc na przykład, że długo na kogoś czekamy (ti aspetto un bel po’),  zupełnie nic o nas nie wie (tu non sai un bel niente di me), że zupełnie nic nam nie powiedział ( non mi ha detto un bel niente).

→ nadanie wypowiedzi sensu ironicznego

Możemy  użyć bello chcąc wyrazić się negatywnie o czymś/kimś, nadając wypowiedzi sens ironiczny. Kiedy na przykład przyjaciel odmówi Ci wyświadczenia przysługi (che bell’amico che sei )  czy dając do zrozumienia, że kawał nie był śmieszny (sarebbe una bella barzelletta, se fosse divertente).

 idiomy 

farsi bella – użyjemy na przykład, kiedy szykujemy się do wyjścia i robimy się na bóstwo (mi sono fatta bella) 

sul più bello –  gdy coś się zdarzy w najciekawszym, najważniejszym momencie (sul più bello del film è andata via la luce)

questa è bella!  –  to jest niezłe! to jest dobre!  

fare bella figura – oznacza robić dobre wrażenie (se vuoi fare bella figura, devi rispondere in modo chiaro e semplice).  W znaczeniu negatywnym użyjemy go na  przykład, kiedy ktoś przyniesie nam wstyd swoim zachowaniem (che bella figura che mi hai fatto fare – powie mama do syna, który rzucił się w złości na podłogę w sklepie).

 


 PRZYMIOTNIK BUONO – ODMIANA

 

 

Podobnie jak bello, przymiotnik buono  ma inne znaczenie w zależności od tego czy stoi przed, czy po rzeczowniku

W pozycji przed rzeczownikiem w liczbie pojedynczej przymiotnik buono zachowuje się jak rodzajnik nieokreślony, czyli dopasowuje końcówkę do głoski następującego po nim rzeczownika. W liczbie mnogiej odmienia się regularnie.

 

     

W pozycji po rzeczowniku lub kiedy występuje samodzielnie, jest w swojej formie podstawowej.

Powiemy zatem:

un ristorante molto buono

uno studente molto buono

una ragazza molto buona

un amico molto buono

un’amica molto buona

→ elizja (skrócenie) buono w rodzaju żeńskim w liczbie pojedynczej (buon’amica) jest formą bardzo popularną i najczęściej używaną w języku potocznym. Pełna forma (buona amica) również jest prawidłowa, choć rzadziej spotykana.

 


ZNACZENIE

 
 

→ coś  zgodnego z ogólnie pojętą koncepcją dobra

 

Może to być na przykład: dobry uczynek (una buona azione), dobre zachowanie (una buona condotta), dobre intencje (buone intenzioni), dobre obyczaje (buon costume).  

→ charakterystyka osoby, zwierzęcia

Przymiotnika buono użyjemy by opisać osobę:

–  postępująca według zasad moralnych (una buona persona)

–  kochającą, serdeczną,  miłą, życzliwie nastawioną do innych np. dobry mąż (un buon         marito); dobra matka (una buona madre);

–  łagodną, skromną o prostych gustach i niewielkich potrzebach np. to dobry mężczyzna (è un buon uomo); to dobrzy ludzie (è buona gente)

–  uległą, posłuszną np. dobry syn (un buon figlio); może się odnosić także do zwierząt np.     dobry pies (un buon cane). 

 

→  do opisania  dobrej jakości   

Dobra muzyka (una buona musica);  dobry, wartościowy film (un buon film) czy ksiązka (un buon libro).

→ wyrażenia rzeczy przyjemnych dla zmysłów

Dobre wino (un buon vino);  dobry smak; (un buon sapore) ;  dobry zapach (un buon profumo). Zachwalając smak powiemy: che buono!  lub quanto è buono! 

 

 → określenia dobrego fachowca, eksperta w swojej dziedzinie

 

Dobry nauczyciel (un buon insegnante); dobry mechanik (un buon meccanico);  dobry aktor (un buon attore).

 

→ dobry, właściwy do spełniania jakiejś funkcji

 Woda dobra do picia ( un’acqua buona da bere); dobra mąka  na chleb (una farina buona per il pane). 

 

→ korzystny, użyteczny, tani 

Dobra, użyteczna praca (un buon impiego); dobra, korzystna cena ( un prezzo davvero buono).

 → przychylny, sprzyjający , szczęśliwy, udany

 

Buono użyjemy, by życzyć komuś szczęścia i powodzenia, np.: dobrej podróży (buon viaggio), z okazji urodzin (buon compleanno), wakacji (buone vacanze).

Dobra może być również okazja (una buona occasione); dobry znak (un buon segno); korzystna, dobra godzina, by to zrobić ( è l’ora buona per farlo).

 

→ dla wzmocnienia przekazu

 W tym przypadku  buono zazwyczaj występuje w połączeniu z liczebnikiem, np. potrzeba dobrych 20 minut, żeby dojechać do stacji (ci vogliono 20 minuti buoni per arrivare alla stazione).

 

→ idiomy

 

 a buon mercato – tani, w dobrej cenie (gli affitti in questo quartiere non sono a buon mercato)

alla buona – w prosty sposób, niewyrafinowany, niewyszukany, szybko bez przywiązywania wagi do szczegółow (stasera ho preparato una cena alla buona).  W odniesieniu do osób na określenie kogoś skromnego, ciepłego, prostego, naiwnego. 

con le buone – po dobroci  (te lo chiedo con le buone)

con le buone o con le cattive– za wszelką cenę, nie przebierając w środkach (non riuscirai a convincermi con le buone o con le cattive)

di buona lena – energicznie (mettersi a studiare di buono lena)

di buon occhio – życzliwie, przyjaźnie, przychylnie  ( l’horror è un genere che non è visto di buon occhio dalla critica )

essere un/una poco di buono – być niezłym gagatkiem, draniem (mi sembrava un brav’uomo, invece è un poco di buono)

essere di bocca buona – być kimś mało wybrednym, kogo łatwo czymkolwiek zadowolić (lui è di bocca buona, si accontenta facilmente)
essere tre volte buono – być za dobrym, wręcz naiwnym i głupim (“Una volta buono è giusto, due volte buono è sacrosanto, tre volte buono, cioè essere tre volte buoni, è essere idioti” – G. D’Ambrosio Angelillo, Dostoevskij. L’uomo buono)

 

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *