Passato prossimo – czas przeszły dokonany

W języku włoskim dla wyrażenia czynności przeszłych dokonanych mamy do dyspozycji dwa czasy: passato prossimo i passato remoto. Decyzja, którego z nich użyć zależy od związku opisywanej czynności z teraźniejszością.

Jeśli opisujemy czynność przeszłą, która już jest zakończona, ale wciąż ma związek z teraźniejszością lub odbyła się niedawno, używamy passato prossimo.

Natomiast jeśli chcemy wyrazić czynność w czasie przeszłym, która jest już zakończona i nie ma żadnej korelacji (związku) z teraźniejszością, używamy passato remoto.

Passato prossimo jest to czas przeszły bliski, dokonany. Tworzymy  go  za pomocą czasowników posiłkowych (essere, avere) odmienionych w czasie teraźniejszym oraz imiesłowu przeszłego (participo passato).

Za jego pomocą możemy wyrazić czynność, która:

  • miała miejsce niedawno, dlatego łączy się z takimi wyrazami określającymi czas, jak na przykład: ieri, l’altro ieri, oggi, questa settimana, quest’anno, itp. Np.: Ieri sono stato in piscina. Wczoraj byłem na basenie.
  • już się dokonała, jest zakończona i nie była to czynność zwyczajowa. Np.:  Due anni fa sono andato a Londra. Dwa lata temu pojechałem do Londynu.
  • miała miejsce w określonym czasie. Np.: Ho studiato dalle 08.00 alle 20.00. Uczyłem się od 08.00 do 20.00.
  • czynność trwająca od dłuższego czasu, a której skutki są widoczne w teraźniejszości. Np.: Luca ha comprato una nuova macchina. Luca kupił nowy samochód (kupił i wciąż go ma).
  • czynność przerwana przez inną czynność. Np.: Mentre leggevo un libro è suonato il campanello.  Podczas gdy czytałem książkę, zadzwonił dzwonek.

Przypomnijmy odmianę avere i essere:

 ESSEREAVERE
io sonoho
tu seihai
lui
lei
è
è
ha
ha
noi siamoabbiamo
voi sieteavete
loro sonohanno

JAK UTWORZYĆ IMIESŁÓW PRZESZŁY (PARTICIPIO PASSATO) ?

Tworzenie imiesłowu przeszłego czasowników regularnych nie jest skomplikowane. Chcąc utworzyć imiesłów przeszły, wystarczy do tematu czasownika dodać odpowiednią końcówkę, która z kolei jest zależna od grupy do której należy czasownik. 

Czyli czasownik z I grupy z końcówką -are (np. parlare – mówić) w participio passato przybierze końcówkę -ato, którą to dodajemy do tematu czasownika:

parlare  + ato = parlato

I grupa (-are)II grupa (-ere)III grupa (-ire)
-ato -uto -ito
parlare - parlato credere - creduto sentire - sentito

TWORZENIE IMIESŁOWU PRZESZŁEGO CZASOWNIKÓW NIEREGULARNYCH

Czasowniki nieregularne również imiesłów przeszły (participio passato) tworzą w sposób nieregularny, dlatego trzeba nauczyć się ich odmiany na pamięć.

Poniżej zestawienie czasowników, które tworzą imiesłów przeszły nieregularnie:

  Participio PassatoŁączy się z:
accendereaccesoavere
ammettereammessoavere
appendereappesoavere
aprireapertoavere
berebevutoavere
chiederechiestoavere
chiuderechiusoavere
concedereconcessoavere
concludereconclusoavere
conoscereconosciutoavere
correggerecorrettoavere
correrecorsoavere/essere
crescerecresciutoavere/essere
decideredecisoavere
deluderedelusoavere
difenderedifesoavere
dipenderedipesoessere
diredettoavere
dirigeredirettoavere
discuterediscussoavere
distingueredistintoavere
distruggeredistruttoavere
divideredivisoavere
escludereesclusoavere
esistereesistitoessere
esplodereesplosoavere/essere
esprimereespressoavere
esserestatoessere
farefattoavere
giungeregiuntoessere
insistereinsistitoavere
leggerelettoavere
metteremessoavere
moriremortoessere
muoveremossoavere/essere
nascerenatoessere
nasconderenascostoavere
offendereoffesoavere
offrireoffertoavere
perdereperso/perdutoavere
permetterepermessoavere
piacerepiaciutoessere
piangerepiantoavere
prenderepresoavere
prometterepromessoavere
proporrepropostoavere
ridererisoavere
rimanererimastoessere
risolvererisoltoavere
rispondererispostoavere
rompererottoavere
sceglieresceltoavere
saliresalitoessere
scenderescesoavere/essere
scriverescrittoavere
soffriresoffertoavere
spenderespesoavere
spegnerespentoavere
spingerespintoavere
succederesuccessoessere
tradurretradottoavere
trarretrattoavere
uccidereuccisoavere
vederevisto/vedutoavere
venirevenutoessere
vincerevintoavere
viverevissutoavere/essere

TWORZENIE CZASU PASSATO PROSSIMO
Avere / essere + paricipio passato = passato prossimo

Zastosujmy teraz zdobyte wiadomości w praktyce. Zacznijmy od czasowników łączących się z czasownikiem posiłkowym avere:

  I grupa
parlare
II grupa
vendere
III grupa
dormire
czasownik nieregularny
vedere
io ho parlatoho vendutoho dormitoho visto
tu hai parlatohai vendutohai dormitohai visto
luiha parlatoha vendutoha dormitoha visto
lei ha parlatoha vendutoha dormitoha visto
noi abbiamo parlatoabbiamo vendutoabbiamo dormitoabbiamo visto
voi avete parlatoavete vendutoavete dormitoavete visto
loro hanno parlatohanno vendutohanno dormitohanno visto

Przećwiczmy tworzenie passato prossimo na przykładach:

Questa settimana ho avuto poco tempo libero. W tym tygodniu miałem/am mało wolnego czasu.

Stamani ho dormito fino alle 10.00. Dziś rano spałem do 10.00

Quest’anno ho passato le mie vacanze in Spagna. W tym roku wakacje spędziłem/am w Hiszpanii.

Ieri ho dimenticato di fare la spesa. Wczoraj zapomniałem/am zrobić zakupy.

Dopo cena Luca ha guardato una partita. Po kolacji Luca oglądał mecz.

L’altro ieri Maria ha tagliato i capelli. Przedwczoraj Maria obcięła włosy.

Ieri hanno lavorato dalle 08.00 alle 18.00. Wczoraj pracowali od 08.00 do 18.00.


Passato prossimo z czasownikiem posiłkowym essere wymaga uzgodnienia formy imiesłowu z podmiotem pod względem liczby (pojedyncza, mnoga) i rodzaju (męski, żeński). 

Tworząc zatem zdanie w passato prossimo z czasownikiem posiłkowym essere, musimy pamiętać, by odmienić końcówkę imiesłowu w zależności od osoby oraz liczby. Np.:

Sono andato (poszedłem)-  1 osoba, liczba pojedyncza, rodzaj męski

Sono andata (poszłam)  1 os. l. pojedyncza, rodzaj żeński

LICZBA POJEDYNCZA LICZBA MNOGA
rodzaj męski
- o
rodzaj męski
- i
rodzaj żeński
- a
rodzaj żeński
- e

  I grupa
andare
II grupa
partire
III grupa
venire
czasownik nieregularny
essere
iosono andato/asono partito/asono venuto/asono stato/a
tusei andato/asei partito/asei venuto/asei stato/a
luiè andato/aè partito/aè venuto/aè stato/a
leiè andato/aè partito/aè venuto/aè stato/a
noisiamo andati/esiamo partiti/esiamo venuti/esiamo stati/e
voisiete andati/esiete partiti/esiete venuti/esiete stati/e
lorosono andati/esono partiti/esono venuti/esono stati/e

Spójrzmy na kilka przykładów:

Sono andato a fare la spesa. Poszedłem zrobić zakupy.

Sono andata a fare la spesa. Poszłam zrobić zakupy.

Ieri sei stato al mare? Byłeś wczoraj nad morzem?

Ieri sei stata al mare? Byłaś wczoraj nad morzem?

Il treno è partito in orario. Pociąg odjechał punktualnie.

Anna è partita la settimana scorsa. Anna wyjechała w zeszłym tygodniu.

Siamo tornati dalle vacanze. Wróciliśmy z wakacji.

Un’ora fa siamo tornate dal mercato. Godzinę temu wróciłyśmy z rynku.


Przy tworzeniu czasu passato prossimo, najwięcej problemów  uczącym się języka włoskiego sprawia wybór czasownika posiłkowego pomiędzy avere i essere.

Poznajmy zatem kolejnych kilka zasad dotyczących czasowników posiłkowych.

PASSATO PROSSIMO Z CZASOWNIKIEM POSIŁKOWYM ESSERE TWORZĄ:
  • czasowniki wyrażające stan i ruch,  jak: essere, stare, rimanere, restare, passare, piacere, andare, arrivare, entrare, partire, salire, scendere, tornare, uscire, venire, itd.,
[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″] Sono andata al mare subito dopo la festa . Od razu po przyjęciu poszłam nad morze.

Ieri sono rimasta a casa. Wczoraj zostałam w domu.

Ilaria è caduta dalle scale. Ilaria spadła ze schodów.   [/perfectpullquote]

[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″]Mi sono alzata, mi sono lavata, mi sono pettinata e dopo mi sono vestita. Wstałam, umyłam się, uczesałam się, a potem się ubrałam.[/perfectpullquote] [perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″] Ieri sono dovuta partire presto. Wczoraj musiałam wyjechać wcześnie.

Non sono potuto andare a scuola. Nie mogłem pójść do szkoły.

Perché non sei voluto venire con me al mare? Dlaczego nie chciałeś pójść ze mną nad morze? [/perfectpullquote]

  • czasowniki nieprzechodnie*, czyli te które nie mają dopełnienia; kiedy działanie nie przechodzi bezpośrednio z podmiotu (osoby, zwierzęcia lub rzeczy) na obiekt
[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″] Giovanna è tornata ieri. Giovanna wróciła wczoraj.

Luigi è cresciuto tanto. Luigi bardzo urósł.

Ieri è nato il figlio di Fabio e Laura. Wczoraj urodził się syn Fabio i Laury.   [/perfectpullquote]

* informację o tym czy czasownik jest przechodni (v/t) czy nieprzechodni (v/i)  znajdziemy w każdym słowniku


PASSATO PROSSIMO Z CZASOWNIKIEM POSIŁKOWYM AVERE TWORZĄ
  • czasowniki modalne (dovere, potere, volere), jeśli nie łączą się z czasownikami wyrażającymi ruch.
[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″] Non ha voluto continuare quella relazione. Nie chciała kontynuować tego związku.

Ieri ho dovuto lavorare fino a tardi. Wczoraj musiałem/am pracować do poźna.

Non abbiamo potuto fare altro che lavorare. Nie mogliśmy zrobić nic, jak tylko pracować. [/perfectpullquote]

  • czasowniki przechodnie, czyli te które mogą mieć dopełnienie; kiedy działanie przechodzi bezpośrednio z podmiotu (osoby, zwierzęcia lub rzeczy) na obiekt
[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″] Nicola ha mangiato la mela. Nicola zjadł (co?) jabłko.

Luca ha suonato la chitarra. Luca grał (na czym?) na gitarze.

Paolo ha letto un libro. Paolo przeczytał (co?) książkę [/perfectpullquote]

  • niektóre czasowniki nieprzechodnie, takie jak: dormire, ridere, piangere, camminare, lavorare, itd.
[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″]

Anna ha dormito sul divano. Anna spała na kanapie.

Mi ha riso in faccia. Zaśmiał/a mi się w twarz.

Marco ha camminato troppo lentamente. Marco szedł za wolno.

Maria ha lavorato vicino a casa mia.  Maria pracowała blisko mojego domu.

[/perfectpullquote]
  •  czasowniki oznaczające ruch, takie jak: camminare, correre, nuotare, passeggiare, sciare, viaggiare
[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″] Sono stanco perché ho camminato troppo oggi. Jestem zmęczony, bo za dużo dzisiaj chodziłem.

Abbiamo corso per 10 km. Przebiegliśmy 10 km.

Stamani ho nuotato due ore. Dzisiaj rano pływałem dwie godziny.

Ho passeggiato tutta la mattina. Spacerowałem cały ranek.

Ho sciato il pomeriggio. Po południu jeździłem na nartach.

Abbiamo viaggiato a lungo. Długo podróżowaliśmy. [/perfectpullquote]


Istnieje również grupa czasowników, które mogą łączyć się zarówno z czasownikiem posiłkowym avere jak i z essere.

Są to:

  •  czasowniki opisujące stany pogodowe

          [perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″]Możemy powiedzieć: è nevicato lub ha nevicato, è piovuto lub ha piovuto.[/perfectpullquote]

  • czasowniki takie jak: albergare, aumentare, avanzare, calare, cambiare, campare, cessare, cominciare, correre crescere, crollare, cuocere, diminuire, durare fallire, finire, fuggire, gelare, girare, giungere, guarire, invecchiare, mancare, migliorare, partire, passare, penetrare, ritornare, rovinare, saltare, spirare, salire, scendere, suonare, terminare, tornare, volare.                                         W przypadku tych czasowników używamy czasownika posiłkowego essere, gdy używamy go jako czasownika nieprzechodniego, a avere jest używamy go w znaczeniu przechodnim. Pamiętajmy o prostej zasadzie, że jeśli możemy postawić pytanie: kogo? co? to czasownik jest przechodni.
[perfectpullquote align=”full” bordertop=”false” cite=”” link=”” color=”” class=”” size=”16″]

Luigi ha cambiato una macchina. Luigi zmienił samochód.

La sua vita è cambiata dopo un incidente. Po wypadku jej życie się zmieniło.

Ho passato un anno in Francia. Spędziłem rok we Francji.

Sono passate cinque ore. Minęło pięć godzin.

Ho finito di leggere un libro. Skończyłem/am czytać książkę.

La pausa è finita. Przerwa się skończyła.

[/perfectpullquote]

Może Ci się również spodoba

1 Odpowiedź

  1. Ciotka Cookie pisze:

    Byłoby super, gdyby cały ten art. był do pobrania w PDF 😉

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Polub nasz fanpage i bądź na bieżąco.


This will close in 20 seconds