Passato prossimo – czas przeszły dokonany

aktualizacja: 22/01/2026

Passato prossimo to najczęściej używany czas przeszły we współczesnym włoskim. Służy do mówienia o wydarzeniach zakończonych, które są istotne z punktu widzenia teraźniejszości. W artykule omawiamy sposoby użycia passato prossimo oraz zasady jego tworzenia, a także wyjaśniamy, dlaczego wybór avere lub essere ma kluczowe znaczenie.

Passato prossimo – w skrócie

Passato prossimo to włoski czas przeszły używany do mówienia o zakończonych wydarzeniach, które mają związek z teraźniejszością. Używamy go, gdy mówimy o tym, co się wydarzyło i nadal jest ważne „tu i teraz”.

Tworzymy go z:
avere / essere + imiesłów przeszły (participio passato).

Czasowniki posiłkowe: avere i essere

Żeby zbudować zdanie w passato prossimo, potrzebujemy najpierw czasownika posiłkowego. We włoskim są dwa: avere i essere.

Oba pomagają mówić o przeszłości, ale każdy z nich robi to trochę inaczej. Na razie nie zastanawiaj się jeszcze, kiedy używać którego — najpierw zobaczmy, jak one wyglądają.

Odmiana avere i essere:

Osoba	avere	essere
io (ja)	ho	sono
tu (ty)	hai	sei
lui / lei (on / ona)	ha	è
noi (my)	abbiamo	siamo
voi (wy)	avete	siete
loro (oni)	hanno	sono

Warto poświęcić chwilę, żeby się z tą tabelą oswoić. To właśnie te formy będą pojawiać się w każdym zdaniu w passato prossimo.

Zwróć uwagę na dwie rzeczy:

Po pierwsze, avere i essere różnią się formami, ale pełnią tę samą funkcję — pomagają nam „otworzyć” czas przeszły. Same jeszcze nie mówią, co się wydarzyło. To ich rola pomocnicza.

Po drugie, wybór między avere a essere nie jest losowy, ale też nie trzeba go zgadywać na ślepo. Do tego wrócimy za chwilę, gdy zaczniemy budować pełne zdania.

Na razie zapamiętaj jedno: bez avere albo essere nie da się stworzyć passato prossimo. W kolejnym kroku zobaczymy, jaka jest druga część tej konstrukcji — imiesłów przeszły (participio passato) — i jak go tworzyć krok po kroku.

Imiesłów przeszły (participio passato)

Skoro mamy już czasownik posiłkowy, potrzebujemy jeszcze formy, która powie co dokładnie się wydarzyło. Tą formą jest imiesłów przeszły, czyli participio passato.

To on niesie znaczenie czasownika: mówić, iść, zrobić, zobaczyć itd. Czasownik posiłkowy tylko „otwiera drzwi” do przeszłości.

Jak tworzymy imiesłów przeszły czasowników regularnych

W przypadku czasowników regularnych sprawa jest prosta i bardzo przewidywalna. Wystarczy spojrzeć na końcówkę bezokolicznika.

Grupa czasownika	Bezokolicznik	Imiesłów przeszły
-are	parlare	parlato
-ere	credere	creduto
-ire	sentire	sentito

Zasada jest zawsze ta sama:

• -are → -ato
• -ere → -uto
• -ire → -ito

---

Kilka przykładów

• parlare → parlato
• studiare → studiato
• credere → creduto
• vendere → venduto
• sentire → sentito
• dormire → dormito

Imiesłów przeszły czasowników nieregularnych

Jeśli czasownik jest regularny, imiesłów przeszły nie robi niespodzianek. Wystarczy znać grupę i odpowiednią końcówkę. Ale nie wszystkie czasowniki są tak przewidywalne.

Czasowniki nieregularne tworzą participio passato w sposób, którego nie da się wywnioskować z bezokolicznika. Tych form nie odgadniemy — trzeba je po prostu poznać.

Na szczęście w codziennym języku włoskim ciągle wracają te same imiesłowy. Jeśli opanujesz kilka najczęściej używanych, bez problemu zrozumiesz i zbudujesz większość zdań w passato prossimo.

Na początek skupmy się na tych najważniejszych:

Bezokolicznik	Imiesłów przeszły
essere	stato
fare	fatto
dire	detto
vedere	visto
prendere	preso
mettere	messo
venire	venuto
rimanere	rimasto
scrivere	scritto
leggere	letto

Warto zauważyć, że wiele nieregularnych imiesłowów kończy się podobnie (-tto, -sso, -sto). To nie jest reguła, ale pomaga oswoić formy i szybciej je zapamiętać.

Na tym etapie nie ucz się ich wszystkich na pamięć. Wystarczy, że:

• rozpoznajesz te formy, gdy je widzisz
• wiesz, że istnieją imiesłowy nieregularne
• potrafisz użyć kilku z nich w prostym zdaniu

Pełna lista nieregularnych imiesłowów przyda się do nauki i powtórek — do niej jeszcze wrócimy.

Teraz mamy już oba elementy potrzebne do zbudowania passato prossimo:

• czasownik posiłkowy (avere albo essere)
• imiesłów przeszły (regularny lub nieregularny)

Możemy więc w końcu złożyć je razem i zacząć tworzyć pełne zdania.

W kolejnym kroku przejdziemy do: passato prossimo z czasownikiem posiłkowym avere.

Passato prossimo z czasownikiem posiłkowym avere

Zacznijmy od najprostszego i najczęściej spotykanego wariantu, czyli passato prossimo z czasownikiem posiłkowym avere.

W tym przypadku konstrukcja jest bardzo prosta: avere (w czasie teraźniejszym) + participio passato

Przykładowa konstrukcja

Osoba	parlare	vendere	dormire	vedere
io	ho parlato	ho venduto	ho dormito	ho visto
tu	hai parlato	hai venduto	hai dormito	hai visto
lui / lei	ha parlato	ha venduto	ha dormito	ha visto
noi	abbiamo parlato	abbiamo venduto	abbiamo dormito	abbiamo visto
voi	avete parlato	avete venduto	avete dormito	avete visto
loro	hanno parlato	hanno venduto	hanno dormito	hanno visto

Jak widzisz, imiesłów przeszły się nie zmienia. Niezależnie od osoby, rodzaju czy liczby — forma parlato, venduto, dormito, visto pozostaje taka sama.

---

Kiedy używamy avere w passato prossimo

Z czasownikiem posiłkowym avere łączą się przede wszystkim:

• czasowniki przechodnie, czyli takie, po których możemy zapytać kogo? co?
• wiele czasowników opisujących codzienne czynności
• bardzo duża część czasowników, z którymi spotykasz się na co dzień

Przykłady:

Ho mangiato una mela.
(Zjadłem / zjadłam jabłko.)

Luca ha letto un libro.
(Luca przeczytał książkę.)

Abbiamo visto un film interessante.
(Widzieliśmy ciekawy film.)

Ieri ho dimenticato di fare la spesa.
(Wczoraj zapomniałem / zapomniałam zrobić zakupy.)

---

Najważniejsza rzecz do zapamiętania

Przy avere:

• imiesłów przeszły nie zgadza się z podmiotem
• nie zmienia się ani przez rodzaj, ani przez liczbę

Czyli:

• ho parlato
• ha parlato
• abbiamo parlato

zawsze wygląda tak samo.

To sprawia, że passato prossimo z avere jest najłatwiejszym wariantem na start i idealnym miejscem, żeby oswoić się z czasem przeszłym.

W kolejnym kroku przejdziemy do drugiego przypadku, który wygląda podobnie, ale rządzi się jedną ważną zasadą więcej:

Passato prossimo z czasownikiem posiłkowym essere

Tutaj pojawi się zgoda formy i kilka nowych niuansów — ale spokojnie, wszystko rozłożymy krok po kroku.

Konstrukcja passato prossimo z essere wygląda bardzo podobnie do tej z avere, ale pojawia się tu jedna dodatkowa zasada, o której trzeba pamiętać.

Schemat jest ten sam:
essere (w czasie teraźniejszym) + participio passato

Różnica polega na tym, że przy essere imiesłów przeszły musi zgadzać się z podmiotem pod względem rodzaju i liczby.

---

Zgoda imiesłowu przeszłego

Gdy używamy essere, imiesłów przeszły:

• przyjmuje końcówkę -o dla rodzaju męskiego liczby pojedynczej
• -a dla rodzaju żeńskiego liczby pojedynczej
• -i dla rodzaju męskiego liczby mnogiej
• -e dla rodzaju żeńskiego liczby mnogiej

Czyli forma imiesłowu „dopasowuje się” do osoby, o której mówimy.

---

Przykładowa odmiana

Osoba	andare	partire	venire	essere
io	sono andato / andata	sono partito / partita	sono venuto / venuta	sono stato / stata
tu	sei andato / andata	sei partito / partita	sei venuto / venuta	sei stato / stata
lui / lei	è andato / andata	è partito / partita	è venuto / venuta	è stato / stata
noi	siamo andati / andate	siamo partiti / partite	siamo venuti / venute	siamo stati / state
voi	siete andati / andate	siete partiti / partite	siete venuti / venute	siete stati / state
loro	sono andati / andate	sono partiti / partite	sono venuti / venute	sono stati / state

Nie trzeba zapamiętywać wszystkich form naraz. Ważne jest zrozumienie zasady dopasowania, reszta przyjdzie z użyciem.

---

Przyjrzyjmy się kilku przykładom

Spójrzmy teraz na kilka zdań w passato prossimo z czasownikiem posiłkowym essere i zobaczmy, jak w praktyce działa zgoda imiesłowu przeszłego.

Sono andato a fare la spesa.
(Poszedłem zrobić zakupy.)

Sono andata a fare la spesa.
(Poszłam zrobić zakupy.)

W obu zdaniach konstrukcja jest taka sama. Zmienia się tylko końcówka imiesłowu andato / andata, ponieważ dopasowuje się ona do osoby mówiącej.

---

Ieri sei stato al mare?
(Byłeś wczoraj nad morzem?)

Ieri sei stata al mare?
(Byłaś wczoraj nad morzem?)

Również w pytaniach imiesłów przeszły zgadza się z podmiotem. Forma czasownika posiłkowego (sei) pozostaje taka sama.

---

Il treno è partito in orario.
(Pociąg odjechał punktualnie.)

Anna è partita la settimana scorsa.
(Anna wyjechała w zeszłym tygodniu.)

Gdy podmiotem jest rzecz lub inna osoba, imiesłów dopasowuje się do jej rodzaju i liczby.

---

Siamo tornati dalle vacanze.
(Wróciliśmy z wakacji.)

Un’ora fa siamo tornate dal mercato.
(Godzinę temu wróciłyśmy z rynku.)

W liczbie mnogiej końcówka imiesłowu zmienia się w zależności od tego, czy grupa jest rodzaju męskiego (-i), czy żeńskiego (-e).

---

Jak widać na przykładach, przy essere to właśnie imiesłów „pracuje” — dopasowuje się do podmiotu, podczas gdy czasownik posiłkowy pozostaje w czasie teraźniejszym.

---

Jakie czasowniki łączą się z essere

Z essere łączą się przede wszystkim:

• czasowniki ruchu i zmiany miejsca
• czasowniki opisujące stan
• wszystkie czasowniki zwrotne

Przykłady:

Sono andato a fare la spesa.
(Poszedłem zrobić zakupy.)

Anna è partita la settimana scorsa.
(Anna wyjechała w zeszłym tygodniu.)

Siamo tornati dalle vacanze.
(Wróciliśmy z wakacji.)

Mi sono alzata presto.
(Wstałam wcześnie.)

---

Najważniejsza różnica między avere i essere

Można to zapamiętać bardzo prosto:

Przy avere:

• imiesłów przeszły zawsze wygląda tak samo

Przy essere:

• imiesłów przeszły dopasowuje się do podmiotu

To jest jedyna „nowość”, którą essere wnosi do passato prossimo.

---

Teraz, gdy znasz już oba warianty:

• passato prossimo z avere
• passato prossimo z essere

możemy przejść do kolejnego ważnego etapu, czyli:

Kiedy używamy passato prossimo

Passato prossimo służy do mówienia o wydarzeniach przeszłych, które są zakończone, ale w jakiś sposób dotykają teraźniejszości. Może chodzić o czas, o skutek, albo po prostu o to, że mówiący uznaje dane wydarzenie za nadal istotne.

Używamy go bardzo często, gdy mówimy o czynnościach, które wydarzyły się niedawno – zwłaszcza wtedy, gdy pojawiają się określenia czasu takie jak ieri, oggi, questa settimana, quest’anno.
Ieri ho lavorato fino a tardi.
(Wczoraj pracowałem / pracowałam do późna.)

Passato prossimo pojawia się również wtedy, gdy mówimy o konkretnym, jednorazowym wydarzeniu z przeszłości, które ma jasno określony moment lub ramy czasowe, a nie było zwyczajem czy powtarzalną czynnością.
Due anni fa sono andata a Londra.
(Dwa lata temu pojechałam do Londynu.)

Używamy go także do opisywania czynności, które trwały przez pewien czas, ale się zakończyły – nawet jeśli trwały długo. Kluczowe jest tu to, że mają swój wyraźny koniec.
Ho studiato dalle otto alle venti.
(Uczyłem / uczyłam się od ósmej do dwudziestej.)

Bardzo typowym użyciem passato prossimo są również sytuacje, w których skutek przeszłego wydarzenia jest widoczny teraz. Samo zdarzenie należy już do przeszłości, ale jego efekt wciąż jest aktualny.
Luca ha comprato una nuova macchina.
(Luca kupił nowy samochód – i nadal go ma.)

Ten czas pojawia się także wtedy, gdy mówimy o czynności, która nagle przerwała inną sytuację.
Mentre leggevo un libro, è suonato il campanello.
(Kiedy czytałem książkę, zadzwonił dzwonek.)

Jeśli nie masz pewności, czy w danej sytuacji użyć passato prossimo, pomocne może być jedno proste pytanie: czy to, o czym mówię, ma jeszcze znaczenie „tu i teraz”?

Jeśli odpowiedź brzmi „tak”, bardzo często właściwym wyborem będzie właśnie passato prossimo.

Passato prossimo to pierwszy czas przeszły, który pozwala mówić po włosku o realnych wydarzeniach z życia. Jeśli opanujesz jego budowę i podstawowe użycie, zrobisz ogromny krok w stronę swobodnego mówienia.

Czytaj dalej:
– Kiedy używamy avere, a kiedy essere w passato prossimo (wkrótce)
– Imiesłów przeszły nieregularny – lista do nauki i powtórek (PDF wkrótce)
– Passato prossimo czy imperfetto? Jak wybrać właściwy czas (wkrótce)